Nội dung bài viết
Mở một tủ điều khiển máy bơm hay băng tải, bạn sẽ thấy cả rơ le trung gian (những khối nhỏ cắm trên đế) và contactor (khối lớn hơn, có ba cực to). Cả hai đều có cuộn hút và tiếp điểm: cấp điện vào cuộn hút thì tiếp điểm đóng hoặc mở. Vậy khác nhau ở đâu, và vì sao tủ cần cả hai?
Giống nhau: cùng nguyên lý điện từ
Khi cuộn hút có điện, lõi thép bị hút, kéo các tiếp điểm chuyển trạng thái: tiếp điểm thường mở (NO) đóng lại, tiếp điểm thường đóng (NC) mở ra. Mất điện cuộn hút, lò xo đẩy tiếp điểm về vị trí ban đầu. Nhờ vậy, một tín hiệu nhỏ (nút nhấn, PLC, cảm biến) điều khiển được một mạch khác.
Khác nhau: rơ le cho tín hiệu, contactor cho tải
| Rơ le trung gian | Contactor | |
|---|---|---|
| Việc chính | Chuyển, nhân, cách ly tín hiệu điều khiển | Đóng cắt mạch động lực: động cơ, điện trở sấy, tụ bù |
| Dòng tiếp điểm | Thường 5–12 A | Từ 6 A tới hàng trăm ampe |
| Tiếp điểm | 1–4 tiếp điểm chuyển đổi (CO) giống nhau | 3 hoặc 4 tiếp điểm chính + tiếp điểm phụ NO, NC |
| Dập hồ quang | Không có buồng dập riêng | Có buồng dập hồ quang cho tiếp điểm chính |
| Thông số chọn | Dòng tiếp điểm, số tiếp điểm, điện áp cuộn hút | Dòng AC-3, công suất động cơ (kW), điện áp cuộn hút |
| Lắp đặt | Cắm trên đế, gắn ray DIN | Bắt vít hoặc gắn ray, lắp ghép với rơ le nhiệt |
Điểm khác quan trọng nhất là khả năng đóng cắt dòng khởi động. Động cơ khi khởi động có dòng gấp 5–7 lần dòng định mức. Contactor được thử nghiệm theo loại sử dụng AC-3 để chịu đóng cắt dòng này hàng trăm nghìn lần. Rơ le trung gian không được thiết kế cho việc đó: tiếp điểm nhỏ sẽ dính hoặc cháy rất nhanh.
Phối hợp PLC – rơ le – contactor
Trong tủ dùng PLC, một chuỗi điển hình là:
- Ngõ ra PLC (thường 24 V DC, chịu dòng nhỏ) cấp cho cuộn hút rơ le trung gian 24 V DC.
- Tiếp điểm rơ le cấp điện 220 V AC cho cuộn hút contactor.
- Tiếp điểm chính của contactor đóng điện 3 pha cho động cơ, qua rơ le nhiệt bảo vệ quá tải.
Rơ le trung gian ở đây làm hai việc: cách ly ngõ ra PLC khỏi mạch 220 V, và bảo vệ ngõ ra PLC (thay rơ le cắm đế rẻ và nhanh hơn nhiều so với sửa PLC). Rơ le cũng dùng để nhân tiếp điểm khi một tín hiệu cần điều khiển nhiều mạch.
Những lỗi hay gặp
- Dùng rơ le trung gian chạy thẳng động cơ hay máy bơm: tiếp điểm bị dính, động cơ không tắt được, rất nguy hiểm.
- Sai điện áp cuộn hút: cắm rơ le cuộn 24 V DC vào mạch 220 V AC sẽ cháy cuộn ngay; ngược lại, rơ le 220 V AC cấp 24 V DC sẽ không hút. Kiểm tra mã cuộn hút in trên vỏ (AC220, DC24…).
- Chọn contactor theo dòng AC-1 cho động cơ: dòng AC-1 (tải điện trở) lớn hơn nhiều so với dòng AC-3. Động cơ phải chọn theo AC-3.
- Không có diode hoặc mạch RC dập xung cho cuộn hút DC khi điều khiển bằng ngõ ra transistor: xung điện áp khi ngắt cuộn hút có thể làm hỏng ngõ ra.
Đấu nối, thay thế rơ le và contactor trong tủ điện phải do người có chuyên môn thực hiện, sau khi đã cắt điện cả mạch động lực và mạch điều khiển.
Thiết bị VITCO liên quan
- Rơ le trung gian Shizuma SZM, SZU: rơ le kiếng cắm đế, cuộn hút 24 V DC hoặc 220 V AC; từ loại SZM1 1 tiếp điểm 12 A tới loại 4 tiếp điểm, có đế gắn ray DIN đi kèm.
- Contactor Tengen TGC1 đi kèm rơ le nhiệt TGR1: đóng cắt và bảo vệ quá tải cho động cơ, ví dụ TGC1-9511 95 A AC-3, 45 kW, cuộn 220 V; lắp thêm được tiếp điểm phụ.
Cần chọn rơ le và contactor cho tủ điều khiển cụ thể, gửi yêu cầu báo giá kèm danh sách động cơ để kỹ sư VITCO hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
- IEC 60947-4-1: contactor và bộ khởi động động cơ, loại sử dụng AC-1, AC-3.
- IEC 61810-1: rơ le điện cơ, yêu cầu chung.
- IEC 60947-5-1: thiết bị mạch điều khiển.
- Catalogue rơ le trung gian Shizuma và contactor Tengen TGC1.
