Nội dung bài viết
Tủ điện có dòng vài trăm ampe thì đồng hồ ampe, công tơ hay bộ điều khiển tụ bù không thể nối thẳng vào dây cái. Thiết bị trung gian làm việc này là biến dòng, viết tắt CT (current transformer): hạ dòng điện lớn ở mạch sơ cấp xuống dòng nhỏ chuẩn ở thứ cấp, tỉ lệ với nhau, đồng thời cách ly thiết bị đo khỏi mạch lực.
Tỉ số biến dòng
Tỉ số ghi dạng dòng sơ cấp / dòng thứ cấp, ví dụ 200/5 A: khi dây đi qua CT mang 200 A thì cuộn thứ cấp cho ra 5 A; dây mang 100 A thì thứ cấp 2,5 A. Dòng thứ cấp chuẩn là 5 A (phổ biến ở Việt Nam) hoặc 1 A (dùng khi dây thứ cấp dài, để giảm tổn hao trên dây).
Đồng hồ ampe dùng với CT phải chọn cùng tỉ số (đồng hồ thang 200/5 A đi với CT 200/5 A). Công tơ gián tiếp thì lấy số chỉ nhân với hệ số nhân bằng tỉ số CT, ví dụ 200/5 thì nhân 40.
Cấp chính xác
Nhãn CT ghi cấp chính xác cho biết sai số tỉ số cho phép, theo IEC 61869-2:
- CT đo lường: cấp 0,2, 0,5, 1; các cấp có chữ S (0,2S, 0,5S) giữ chính xác cả ở dòng tải thấp, hay dùng cho đo đếm điện năng. Đồng hồ ampe theo dõi thông thường dùng cấp 0,5 hoặc 1 là đủ.
- CT bảo vệ: ký hiệu như 5P10, 10P10: "5P" là sai số tổng 5%, số "10" sau chữ P là bội số dòng sơ cấp (10 lần định mức) mà CT vẫn giữ sai số đó. CT bảo vệ cần đúng khi có dòng sự cố lớn, còn CT đo lường thì không.
Công tơ tính tiền điện phải dùng CT theo yêu cầu đo đếm của ngành điện, do đơn vị điện lực lắp và kiểm định.
Công suất định mức (VA)
CT ghi thêm công suất định mức, ví dụ 5 VA, 10 VA: tổng tải phía thứ cấp (đồng hồ, công tơ, điện trở dây nối) không được vượt mức này, nếu vượt thì sai số tăng. Dây thứ cấp dài, tiết diện nhỏ cũng là "tải" của CT.
Cách chọn CT
- Tỉ số: dòng sơ cấp định mức bằng hoặc lớn hơn một chút so với dòng tải lớn nhất. Ví dụ tải tối đa 170 A thì chọn 200/5; chọn 600/5 cho tải 170 A thì kim đồng hồ chỉ nằm ở 1/3 đầu thang, đọc kém chính xác.
- Cấp chính xác: đo lường hay bảo vệ, như mục trên.
- Kích thước lỗ: CT tròn luồn cáp hoặc CT có lỗ chữ nhật luồn thanh cái; đo kích thước cáp, thanh cái trước khi đặt.
- Điện áp cách điện: CT hạ thế thường 0,66 kV hoặc 0,72 kV.
Lưu ý an toàn: không hở mạch thứ cấp
Khi mạch sơ cấp đang có dòng, tuyệt đối không để hở mạch thứ cấp của CT: điện áp ở hai đầu thứ cấp có thể tăng rất cao, gây giật điện, phá cách điện và làm hỏng CT. Muốn tháo đồng hồ, công tơ khi tủ đang có điện thì phải nối tắt hai đầu thứ cấp trước (dùng cầu đấu dây có cầu nối tắt), sau đó mới tháo. Việc này phải do người có chuyên môn làm.
Đo dòng điện để kiểm tra nhanh thì dùng ampe kìm, không cần CT.
Thiết bị VITCO liên quan
- Biến dòng Tengen BH-0.66: biến dòng hạ thế vỏ nhựa, mạch AC 50 Hz tới 0,66 kV, tỉ số từ 5/5 đến 4000/5 A, dùng cho đo lường và bảo vệ rơ le.
- Biến dòng các hãng: CT tròn, CT thanh cái cho tủ phân phối.
- Công tơ điện: công tơ trực tiếp và công tơ đấu qua CT.
Cần chọn tỉ số CT cho tủ điện, gửi yêu cầu báo giá kèm dòng tải lớn nhất và kích thước cáp hoặc thanh cái.
Nguồn tham khảo
- IEC 61869-1: máy biến đổi đo lường, yêu cầu chung.
- IEC 61869-2: yêu cầu bổ sung cho biến dòng (cấp chính xác đo lường và bảo vệ).
- Catalogue Tengen: biến dòng hạ thế dòng BH-0.66.
