Nội dung bài viết
Điện 1 pha dùng cho hầu hết hộ gia đình, còn nhà xưởng, tòa nhà và máy móc công suất lớn thường dùng điện 3 pha. Bài viết so sánh hai loại và giúp bạn biết khi nào cần điện 3 pha.
Khác nhau ở đâu
Lưới điện hạ áp ở Việt Nam thường được gọi là 220/380 V, 50 Hz:
- Điện 1 pha: 1 dây pha (L) và 1 dây trung tính (N). Điện áp giữa pha và trung tính khoảng 220 V.
- Điện 3 pha: 3 dây pha (L1, L2, L3), thường kèm dây trung tính. Điện áp giữa hai pha khoảng 380 V (bằng 220 V × √3). Điện áp giữa một pha và trung tính vẫn là 220 V.
Thiết bị theo tiêu chuẩn IEC 60038 thường ghi 230/400 V. Đây là cùng một cấp điện áp, chỉ khác cách gọi danh định.
| Điện 1 pha | Điện 3 pha | |
|---|---|---|
| Số dây (chưa tính dây tiếp địa) | 2 (L, N) | 3 hoặc 4 (L1, L2, L3, có thể kèm N) |
| Điện áp | 220 V | 380 V giữa hai pha, 220 V giữa pha và N |
| Dùng cho | Chiếu sáng, ổ cắm, điều hòa dân dụng, thiết bị nhỏ | Động cơ, máy nén, máy công cụ, tủ phân phối |
| Aptomat thường dùng | 1P, 1P+N, 2P | 3P, 4P |
Công thức tính dòng điện
Với tải có công suất P (W), hệ số công suất cosφ:
- 1 pha: I = P / (U × cosφ), với U = 220 V
- 3 pha: I = P / (√3 × U × cosφ), với U = 380 V
Ví dụ: tải 10 kW, cosφ = 0,85:
- Dùng điện 1 pha: I = 10 000 / (220 × 0,85) ≈ 53,5 A
- Dùng điện 3 pha: I = 10 000 / (1,732 × 380 × 0,85) ≈ 17,9 A trên mỗi pha
Cùng công suất, điện 3 pha có dòng trên mỗi dây nhỏ hơn khoảng 3 lần. Nhờ vậy dây dẫn nhỏ hơn, sụt áp và tổn thất ít hơn, aptomat cũng nhỏ hơn.
Khi nào nên dùng điện 3 pha
- Có động cơ điện 3 pha: máy bơm, quạt công nghiệp, máy nén khí, băng tải. Động cơ 3 pha tự khởi động, chạy êm và bền hơn động cơ 1 pha cùng công suất.
- Tổng công suất lớn, khi dùng 1 pha thì dòng điện quá cao, phải dùng dây và aptomat rất lớn.
- Có máy móc sản xuất chỉ thiết kế cho nguồn 380 V.
Cần đăng ký với điện lực địa phương để được cấp điện 3 pha.
Lưu ý khi dùng điện 3 pha
- Chia tải 1 pha đều cho 3 pha. Nếu một pha gánh quá nhiều, dòng điện trên dây trung tính tăng và điện áp các pha bị lệch.
- Chọn aptomat đúng số cực: mạch 3 pha không có trung tính dùng loại 3P, mạch có trung tính cần cắt cả N thì dùng 4P. Xem MCB cho dòng nhỏ và MCCB cho dòng lớn.
- Nếu chỉ có điện 1 pha mà cần chạy động cơ 3 pha nhỏ, có thể dùng biến tần loại đầu vào 1 pha, đầu ra 3 pha 220 V. Khi đó động cơ phải đấu ở cấp điện áp 220 V, thường là đấu tam giác.
Đọc thêm: MCB, MCCB, ACB khác nhau thế nào?
Nguồn tham khảo
- IEC 60038: IEC standard voltages (điện áp danh định 230/400 V).
- Công thức công suất mạch xoay chiều 1 pha và 3 pha.