Máy bơm, động cơ, biến tần bị ngập: kiểm tra gì trước khi chạy lại

Nước lũ rút, việc đầu tiên nhiều xưởng và gia đình muốn làm là bật lại máy bơm để hút nước, chạy lại dây chuyền. Nhưng động cơ hoặc biến tần vừa bị ngâm nước mà cấp điện ngay là nguyên nhân hàng đầu gây chập cuộn dây, nổ tụ, cháy bo mạch. Thiệt hại lúc đó lớn hơn nhiều so với vài ngày sấy khô và kiểm tra.

Bài này dành cho động cơ, máy bơm và biến tần. Với tủ điện, aptomat và dây dẫn, xem 7 bước kiểm tra tủ điện bị ngập nước trước khi đóng điện.

Bước 1: Cách ly nguồn và ghi lại mức ngập

• Cắt aptomat cấp cho động cơ, máy bơm, biến tần. Khóa và treo biển để không ai đóng nhầm.
• Ghi lại thiết bị nào bị ngâm, ngâm tới đâu, ngâm bao lâu, nước sạch hay nước bùn. Thông tin này quyết định thiết bị nào sấy được, thiết bị nào phải gửi sửa.

Bước 2: Vệ sinh và sấy khô động cơ, máy bơm

• Tháo nắp hộp đấu dây, xả nước đọng. Rửa bùn bằng nước sạch nếu cần, không dùng vòi áp lực mạnh vào cuộn dây.
• Sấy khô bằng quạt gió ấm, đèn sấy hoặc tủ sấy. Nhiệt độ sấy không vượt giới hạn của cấp cách điệnCấp cách điện động cơ (B, F, H)Chữ cái B, F, H trên nhãn động cơ cho biết nhiệt độ lớn nhất mà hệ thống cách điện cuộn dây chịu được lâu dài: B 130 °C, F 155 °C, H 180 °C. Vượt mức này thường xuyên thì cách điện lão hóa nhanh và động cơ dễ cháy cuộn dây.Đọc thêm về thuật ngữ ghi trên nhãn động cơ. Không dùng lửa trực tiếp.
• Động cơ lớn thường cần sấy từ một đến vài ngày. Quay tay trục để kiểm tra bạc đạn có bị kẹt, rít do bùn hay không.
• Máy bơm chìm là loại kín. Nếu nước đã vào khoang động cơ hoặc dây cáp bị nứt, nên gửi đơn vị sửa chữa kiểm tra phớt và cáp.

Bước 3: Đo điện trở cách điện cuộn dây

Dùng máy đo điện trở cách điện (megometĐiện trở cách điệnĐiện trở giữa phần mang điện và vỏ, đất hoặc pha khác, đo bằng megomet ở điện áp một chiều cao (500 V, 1000 V). Giá trị lớn (hàng MΩ trở lên) nghĩa là cách điện còn tốt; giá trị thấp báo hiệu cách điện ẩm, bẩn hoặc hỏng.Đọc thêm về thuật ngữ) để đo:

• Giữa từng pha với vỏ (đất): U–vỏ, V–vỏ, W–vỏ.
• Giữa các pha với nhau, nếu tháo được cầu nối sao/tam giác.

Với động cơ hạ áp 220/380 V, điện áp thử thường dùng là 500 V DC, và mức tối thiểu hay áp dụng là 1 MΩ (theo IEC 60364-6 cho mạch hạ áp). Nhiều nhà sản xuất động cơ yêu cầu cao hơn, hãy ưu tiên số liệu trong tài liệu của hãng. Kết quả thấp hơn mức này thì tiếp tục sấy và đo lại. Nếu sấy nhiều lần mà giá trị không tăng, cuộn dây đã hỏng cách điện, cần quấn lại hoặc thay động cơ.

Mẹo nhỏ: ghi lại kết quả mỗi lần đo. Giá trị tăng dần sau mỗi lần sấy là dấu hiệu tốt.

Bước 4: Biến tần và bộ điều khiển: không cấp điện thử

Biến tần có bo mạch, tụ điện và linh kiện bán dẫn công suất. Nước bẩn để lại bùn và muối, gây ăn mòn mà sấy khô cũng không hết.

• Không cấp điện thử cho biến tần đã bị ngâm nước. Tụ và linh kiện có thể nổ ngay khi đóng điện.
• Không đo megomet vào các cực của biến tần. Điện áp thử 500 V hoặc 1000 V DC có thể làm hỏng linh kiện bên trong. Khi đo động cơ, phải tháo dây động cơ ra khỏi các cực U, V, W của biến tần trước.
• Gửi hãng hoặc đơn vị sửa chữa có chuyên môn kiểm tra. Nhiều trường hợp thay biến tần mới rẻ và an toàn hơn sửa.

Bước 5: Chạy thử

1. Đấu lại dây, siết chặt đầu cốt, kiểm tra dây tiếp địa của vỏ động cơ.
2. Chạy không tải hoặc tải nhẹ trước, đo dòng ba pha bằng ampe kìm. Dòng các pha phải gần bằng nhau.
3. Theo dõi tiếng kêu, độ rung, nhiệt độ vỏ trong 15–30 phút đầu.

Những sai lầm thường gặp

• Bật thử "xem còn chạy không" ngay khi nước vừa rút.
• Chỉ lau khô bên ngoài mà không mở hộp đấu dây.
• Đo megomet khi động cơ vẫn còn nối với biến tần.
• Bỏ qua bạc đạn. Bùn trong bạc đạn làm động cơ nóng, kẹt và cháy sau vài ngày chạy.

Thiết bị liên quan: máy bơm nước, biến tần. Đọc thêm về chọn biến tần cho bơm 3 HP và 5 HP điện 380 V.

Việc tháo lắp, đo kiểm và sấy động cơ, biến tần cần do người có chuyên môn thực hiện, sau khi đã cắt điện.

Thiết bị VITCO liên quan

• Biến tần Megmeet MV810, MV820: điều khiển tốc độ, khởi động êm cho bơm và quạt; MV810 tới 37 kW, MV820 tới 250 kW.
• Biến tần bơm năng lượng mặt trời Megmeet MV810 SP2: chạy bơm trực tiếp từ tấm pin, 0,4–37 kW, có loại 1 pha 220 V và 3 pha 380 V.
• Contactor Tengen TGC1 đi kèm rơ le nhiệt TGR1: đóng cắt và bảo vệ quá tải cho động cơ bơm chạy trực tiếp.

Cần đối chiếu model cho công trình cụ thể, gửi yêu cầu báo giá để kỹ sư VITCO hỗ trợ.

Nguồn tham khảo

• IEC 60364-6: Low-voltage electrical installations, Part 6: Verification (điện trở cách điện tối thiểu của mạch hạ áp).
• IEEE 43: Recommended Practice for Testing Insulation Resistance of Electric Machinery (đo và đánh giá điện trở cách điện máy điện quay).
• Hướng dẫn phần cứng biến tần của ABB (dòng ACS): không thử điện áp hoặc điện trở cách điện lên bất kỳ phần nào của biến tần, tách cáp động cơ khỏi biến tần trước khi đo.