Nội dung bài viết
Động cơ bấm chạy không lên, contactor kêu rè rè, hoặc tắt máy rồi mà động cơ vẫn quay: lỗi có thể ở contactor, cũng có thể ở mạch điều khiển, nút nhấn, rơ le nhiệt. Kiểm tra contactor bằng đồng hồ vạn năng giúp khoanh vùng nhanh, tránh thay nhầm.
Chỉ đo khi đã cắt điện, kiểm tra không còn điện và tốt nhất là tháo contactor ra khỏi mạch. Đo điện trở trên thiết bị còn nối mạch dễ cho kết quả sai, vì đồng hồ đo luôn cả các phần tử khác đấu song song. Thao tác trong tủ điện phải do người có chuyên môn thực hiện.
Bước 1: đọc nhãn contactor
Xem điện áp cuộn hút (ví dụ AC220V, AC110V, AC380V hay DC24V) in trên thân hoặc trên cuộn hút. Rất nhiều contactor "hỏng" thực ra là lắp nhầm điện áp cuộn: cuộn 110 V đấu vào 220 V sẽ cháy, cuộn 380 V đấu vào 220 V thì hút không nổi, kêu rè.
Bước 2: đo cuộn hút (A1–A2)
Vặn đồng hồ sang thang Ω, đo hai cực A1, A2:
- Có giá trị điện trở (vài chục đến vài nghìn ôm, tùy cỡ contactor và điện áp cuộn): cuộn còn thông.
- Vô cùng (OL): cuộn bị đứt, phải thay cuộn hoặc thay contactor.
- Gần 0 Ω: cuộn bị chập vòng, cũng phải thay.
Điện trở cuộn hút không có một con số chung; cách so sánh tốt nhất là đo một contactor cùng mã còn tốt. Cuộn có điện trở thông nhưng vỏ bị phồng, có mùi khét vẫn nên thay.
Bước 3: đo tiếp điểm khi contactor nhả
Chuyển sang thang đo thông mạch (có tiếng bíp):
- Tiếp điểm chính (1/L1–2/T1, 3/L2–4/T2, 5/L3–6/T3): ở trạng thái nhả phải không thông. Thông là tiếp điểm bị dính (hàn dính), nguyên nhân thường do quá tải, ngắn mạch hoặc chọn contactor nhỏ so với tải.
- Tiếp điểm phụ NO (13–14): không thông. NC (21–22): thông. Ý nghĩa ký hiệu xem bài tiếp điểm NO, NC.
Bước 4: thử đóng
Cấp đúng điện áp cuộn hút vào A1–A2 (trên bàn thử, có aptomat bảo vệ), nghe tiếng "tách" dứt khoát, rồi đo lại:
- Tiếp điểm chính và NO phải thông, NC phải hở.
- Đo điện trở tiếp điểm chính: phải rất nhỏ, gần 0 Ω. Ba pha chênh nhau rõ rệt là có tiếp điểm bị mòn, rỗ.
- Cắt nguồn cuộn hút: contactor phải nhả ngay, tiếp điểm chính hở lại.
Lỗi hay gặp và nguyên nhân
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp |
|---|---|
| Kêu rè, rung khi hút | Điện áp cuộn thấp, mặt lõi từ bẩn, gỉ, vòng chống rung bị nứt |
| Hút không nổi | Sai điện áp cuộn, cuộn chập vòng, kẹt cơ khí |
| Không nhả khi cắt cuộn | Tiếp điểm dính, kẹt cơ khí, dư từ |
| Một pha mất | Tiếp điểm một pha mòn, rỗ, đầu cốt lỏng |
| Cuộn nóng, cháy | Sai điện áp, điện áp dao động, đóng cắt quá dày |
Contactor dính tiếp điểm làm động cơ không dừng được bằng nút Stop, rất nguy hiểm. Sau khi thay, nên kiểm tra lại rơ le nhiệt và cách chọn aptomat cho động cơ theo bài cách chọn aptomat bảo vệ động cơ.
Thiết bị VITCO liên quan
- Contactor Tengen TGC1: nhiều cỡ dòng, cuộn hút AC110V, AC220V, AC380V; có tiếp điểm phụ gắn thêm như F1-22.
- Rơ le nhiệt Tengen TGR1: lắp trực tiếp dưới contactor TGC1, bảo vệ quá tải và mất pha cho động cơ.
- Đồng hồ vạn năng: có thang đo điện trở và thông mạch để kiểm tra cuộn hút, tiếp điểm.
Cần thay contactor đúng mã và đúng điện áp cuộn, gửi ảnh nhãn kèm yêu cầu báo giá.
Nguồn tham khảo
- IEC 60947-4-1: contactor và khởi động động cơ.
- IEC 60947-5-1: thiết bị mạch điều khiển, ký hiệu tiếp điểm phụ.
- Catalogue Tengen contactor TGC1 và phụ kiện.
