Nội dung bài viết
Dự báo tháng 10 cho thấy giông, lốc, sét có thể xuất hiện trên phạm vi cả nước. Sau mỗi trận giông lớn, các xưởng và tòa nhà hay gặp cùng một kiểu hỏng hóc: biến tần báo lỗi, camera mất hình, modem, switch mạng chết, bộ điều khiển PLC không lên nguồn. Phần lớn không phải do sét đánh trực tiếp, mà do quá áp lan truyền theo dây dẫn.
Sét làm hỏng thiết bị bằng cách nào
- Theo đường dây điện: sét đánh vào đường dây hoặc gần đường dây tạo ra xung quá áp hàng nghìn vôn, truyền vào tủ điện.
- Theo đường tín hiệu: cáp mạng, cáp camera, cáp RS-485, dây cảm biến chạy dài ngoài trời là "ăng-ten" thu xung sét.
- Qua chênh lệch điện thế đất: sét đánh gần làm điện thế đất tại các điểm khác nhau chênh lệch lớn. Thiết bị nối giữa hai điểm, ví dụ camera ngoài cổng nối về đầu ghi trong nhà, bị dòng chạy qua.
Thiết bị dễ hỏng nhất
| Thiết bị | Vì sao dễ hỏng |
|---|---|
| Camera, đầu ghi, switch mạng | Cáp tín hiệu dài, đi ngoài trời |
| Biến tần, PLC, bộ điều khiển | Linh kiện điện tử chịu quá áp kém |
| Biến tần điện mặt trời | Dàn pin trên mái, cáp DC dài |
| Đèn LED, bộ nguồn | Driver điện tử nhỏ, rẻ, dễ hỏng |
| Máy bơm có tủ điều khiển ở xa | Dây điều khiển, dây phao dài |
Bảo vệ nhiều lớp
Một thiết bị chống sét lan truyền (SPD) đặt ở tủ tổng là chưa đủ. Cách làm hiệu quả là chia nhiều lớp, mỗi lớp hạ quá áp thêm một bậc.
- Lớp 1, tủ tổng: SPD loại 1 (Type 1) khi công trình có kim thu sét hoặc đường dây trên không. Chịu được dòng sét lớn.
- Lớp 2, tủ phân phối: SPD loại 2 (Type 2) hạ tiếp mức quá áp còn lại. Đây là lớp hầu như công trình nào cũng nên có.
- Lớp 3, gần thiết bị nhạy: SPD loại 3 (Type 3) hoặc ổ cắm có chống sét, đặt gần máy tính, đầu ghi, thiết bị y tế.
- Đường tín hiệu: dùng SPD cho cáp mạng, cáp camera ở hai đầu đoạn cáp đi ngoài trời.
- Nối đất chung: tất cả SPD, vỏ tủ, khung thiết bị phải nối về cùng một hệ thống nối đất, dây nối càng ngắn càng tốt. SPD không có đường xả xuống đất tốt thì gần như không có tác dụng. Xem các sơ đồ nối đất TN-S, TN-C-S, TT, IT.
Khi chọn SPD, chú ý mức bảo vệ điện áp Up phải thấp hơn khả năng chịu xung của thiết bị cần bảo vệ. Chi tiết cấu tạo và cách chọn có trong bài thiết bị chống sét lan truyền SPD là gì.
Sau mỗi trận giông lớn
- Xem cửa sổ báo trạng thái trên SPD. Nhiều loại có cửa sổ xanh khi còn tốt, chuyển đỏ khi module đã hỏng. Module đỏ phải thay ngay, vì lúc đó tủ không còn được bảo vệ.
- Kiểm tra aptomat bảo vệ SPD có bị nhảy không.
- Ghi lại thiết bị hỏng và vị trí. Nếu hỏng lặp lại ở cùng một chỗ, cần xem lại đường cáp và điểm nối đất ở khu vực đó.
Đọc thêm: lợi ích của thiết bị chống sét lan truyền SPD.
Việc lắp đặt SPD và hệ thống nối đất cần do người có chuyên môn thiết kế và thực hiện, sau khi đã cắt điện.
Nguồn tham khảo
- IEC 61643-11: thiết bị chống sét lan truyền nối vào hệ thống điện hạ áp, phân loại thử nghiệm Type 1, 2, 3.
- IEC 62305-4: bảo vệ chống sét, hệ thống điện và điện tử trong công trình.
- IEC 60364-5-53, mục 534: lựa chọn và lắp đặt thiết bị chống quá áp.
- Cục Khí tượng Thủy văn: nhận định xu thế thời tiết tháng 10/2026 (giông, lốc, sét trên phạm vi cả nước).
