Nội dung bài viết
Trong một mạch điện, ba loại dây pha (L), trung tính (N) và tiếp địa (PE) có vai trò khác nhau. Đấu nhầm hoặc nối chung chúng là nguyên nhân phổ biến khiến RCBO nhảy liên tục, vỏ máy có điện hoặc thiết bị bị hỏng.
Chức năng từng dây
| Dây | Ký hiệu | Chức năng | Bình thường có dòng điện? |
|---|---|---|---|
| Dây pha | L (L1, L2, L3) | Mang điện áp tới thiết bị | Có |
| Dây trung tính | N | Đường dòng điện quay về nguồn | Có |
| Dây tiếp địa (dây bảo vệ) | PE | Nối vỏ kim loại thiết bị xuống đất để bảo vệ người | Không, chỉ có dòng khi có sự cố |
Dây trung tính có dòng điện chạy qua khi thiết bị hoạt động. Vì vậy không được coi dây N là "dây an toàn" và không được dùng dây N thay cho dây tiếp địa.
Màu dây theo IEC 60445
- PE: sọc vàng – xanh lá. Chỉ dùng cho dây tiếp địa.
- N: xanh dương (xanh lam nhạt).
- Dây pha: thường dùng nâu, đen, xám cho L1, L2, L3.
Nhiều công trình cũ ở Việt Nam dùng màu khác, ví dụ đỏ, vàng, xanh cho ba pha và đen cho trung tính. Vì vậy luôn kiểm tra bằng dụng cụ, không chỉ dựa vào màu dây.
Kiểm tra bằng bút thử và đồng hồ
- Bút thử điện: dây pha làm bút sáng, dây N và PE thường không sáng.
- Đồng hồ vạn năng (thang đo điện áp xoay chiều), với điện 1 pha 220 V:
- L – N: khoảng 220 V
- L – PE: khoảng 220 V
- N – PE: gần 0 V (thường chỉ vài vôn)
Nếu đo N – PE thấy điện áp lớn, có thể dây trung tính bị lỏng hoặc đứt, hoặc hệ thống tiếp địa có vấn đề. Cần kiểm tra ngay.
Vì sao không được nối chung N và PE sau RCBO
RCBO và RCCB hoạt động bằng cách so sánh dòng điện đi trên dây pha với dòng quay về trên dây trung tính. Nếu sau RCBO dây N bị nối chung với PE, một phần dòng điện sẽ quay về qua dây PE. RCBO hiểu đó là dòng rò và nhảy liên tục.
Ngược lại, nếu dùng dây N làm dây tiếp địa cho vỏ máy, khi dây N bị đứt thì vỏ máy có thể mang điện áp pha, rất nguy hiểm.
Điểm nối N với PE (nếu có) chỉ được đặt ở một vị trí theo sơ đồ nối đất của công trình, thường là tại tủ tổng. Xem cách chọn RCCB và RCBO.
Tiết diện dây tiếp địa
Theo IEC 60364-5-54, khi dây PE cùng vật liệu với dây pha (S là tiết diện dây pha):
| Tiết diện dây pha S | Tiết diện tối thiểu dây PE |
|---|---|
| S ≤ 16 mm² | Bằng S |
| 16 < S ≤ 35 mm² | 16 mm² |
| S > 35 mm² | S / 2 |
Trong mạch 1 pha, dây N có tiết diện bằng dây pha.
Thiết bị bảo vệ chống dòng rò: RCBO, RCCB. Đọc thêm: Điện 1 pha và 3 pha khác nhau thế nào.
Mọi thao tác đo và đấu nối cần do người có chuyên môn thực hiện, dùng dụng cụ đúng cấp an toàn.
Nguồn tham khảo
- IEC 60445: Identification of equipment terminals, conductor terminations and conductors (màu dây).
- IEC 60364-5-54: Earthing arrangements and protective conductors (tiết diện dây bảo vệ).