Nội dung bài viết
Ở vùng nuôi tôm Đồng bằng sông Cửu Long, dàn quạt tạo oxy gần như chạy suốt ngày đêm trong cả vụ nuôi, nên là thiết bị tiêu thụ điện nhiều nhất của ao. Ngành điện miền Nam đã thí điểm nhiều cách giảm tiền điện cho dàn quạt, có kết quả đo được. Bài này kể lại các kết quả đó theo báo cáo của EVN, rồi nói biến tần giúp được gì.
Thí điểm ở Sóc Trăng: con lăn và động cơ đồng trục
Thông tin trong mục này theo bài "EVN giúp người nuôi tôm tiết kiệm hàng tỷ đồng tiền điện", Thùy Lê, trang tin EVN, ngày 24/11/2017.
Từ tháng 1/2017, Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) thí điểm giải pháp tiết kiệm điện cho dàn quạt ao tôm tại Sóc Trăng. Số hộ tham gia là 161 hộ, nhiều hơn hẳn kế hoạch ban đầu 51 hộ. EVNSPC hỗ trợ miễn phí 10.134 bộ con lăn đỡ trục, cùng công lắp đặt và hướng dẫn sử dụng.
- Giải pháp 1: thay gối đỡ chữ U của trục dàn quạt bằng con lăn quay. Theo EVN, mức tiết kiệm điện đạt 15,2%, tương đương khoảng 757 triệu đồng/năm.
- Giải pháp 2: con lăn quay kết hợp đặt động cơ đồng trục với trục dàn quạt. Mức tiết kiệm đạt 38,7%, tương ứng khoảng 1,9 tỷ đồng/năm.
Lý do dễ hiểu: gối chữ U ma sát lớn, động cơ đặt lệch trục truyền lực qua dây curoa hoặc khớp nối không thẳng hàng, nên một phần điện năng mất vào ma sát và rung, không thành sóng nước.
Sáng kiến cải tiến dàn quạt này sau đó đoạt giải nhất cuộc thi "Sáng kiến vì cộng đồng" lần thứ 2 năm 2018, theo Tép Bạc (12/06/2018).
Trà Vinh: bỏ máy dầu chạy quạt
Thông tin trong mục này theo bài "Kinh nghiệm nuôi tôm tiết kiệm điện hiệu quả", Hương Linh, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, ngày 01/03/2022.
Ông Trần Thiện Thanh, ấp Cây Cồng, xã Đôn Xuân, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh (tên địa danh theo thời điểm bài báo) có 1,1 ha mặt nước. Tháng 8/2021, sau khi Điện lực Duyên Hải kéo điện tới, ông dành 0,5 ha nuôi tôm thẻ chân trắng và chuyển dàn quạt tạo oxy từ máy dầu sang điện. Theo bài viết, tiền dầu chạy quạt trước đây khoảng 10–12 triệu đồng/tháng cho 0,5 ha; dùng điện, chi phí còn khoảng 1 triệu đồng/tháng.
Biến tần giúp gì cho quạt oxy
Tôm nhỏ cần ít oxy hơn tôm lớn, ban ngày có tảo quang hợp cần ít hơn ban đêm. Nhưng quạt chạy trực tiếp lưới thì lúc nào cũng quay hết tốc độ. Biến tần cho phép giảm tốc độ quạt khi nhu cầu oxy thấp.
Theo EVNSPC (trích trong bài "Áp dụng các giải pháp tiết kiệm điện trong nuôi tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long", TTXVN, đăng lại trên trang Tiết kiệm năng lượng ngày 24/08/2017), dùng biến tần điều chỉnh tốc độ có thể tiết kiệm khoảng 28–35% điện năng khi tôm còn nhỏ. Cũng theo bài này, dùng động cơ hiệu suất cao thay động cơ quấn lại tiết kiệm 22–25%, dùng tụ bù hạ thế tiết kiệm 2–4%.
Ngoài tiết kiệm điện, biến tần còn có ích ở ao xa trạm biến áp:
- Khởi động êm: không có dòng khởi động lớn làm sụt áp cả xóm, giảm giật trục và hộp số dàn quạt.
- Bảo vệ động cơ: báo lỗi khi mất pha, quá dòng, điện áp thấp, thay vì để động cơ chạy cố rồi cháy.
Cần lưu ý: biến tần không thay được con lăn và động cơ đồng trục; nên làm cơ khí trước, rồi mới tính đến biến tần. Biến tần phải chọn đúng loại điện áp nguồn (1 pha 220 V hay 3 pha 380 V), lắp trong tủ kín chống ẩm, chống hơi muối, và đi kèm aptomat, tiếp địa đúng.
Phần dưới đây là ví dụ tính toán của VITCO, không lấy từ các bài báo trên. Với quạt và bơm ly tâm, công suất tiêu thụ giảm gần theo lập phương tốc độ: chạy 80% tốc độ thì công suất lý thuyết chỉ còn khoảng 0,8 × 0,8 × 0,8 ≈ 51%. Thực tế thấp hơn mức lý thuyết vì dàn quạt còn ma sát, tổn hao hộp số; mức tiết kiệm cụ thể phụ thuộc từng ao và cần đo bằng công tơ.
Thiết bị VITCO cho mô hình này
- Biến tần Megmeet MV820: biến tần đa năng cho quạt, bơm, có loại 1 pha 220 V (0,4–7,5 kW) và 3 pha 380 V; chỉnh tốc độ quạt theo giai đoạn nuôi.
- Biến tần Megmeet MV810: biến tần đa năng nhỏ gọn cho quạt, bơm; xem dải công suất từng mã trên trang sản phẩm.
- Contactor Tengen TGC1 với rơ le nhiệt TGR1: đóng cắt và bảo vệ quá tải cho dàn quạt chạy trực tiếp lưới.
Gửi yêu cầu báo giá kèm công suất, điện áp động cơ quạt và số dàn quạt để kỹ sư VITCO đề xuất cấu hình tủ điện.
Nguồn tham khảo
- Thùy Lê, EVN giúp người nuôi tôm tiết kiệm hàng tỷ đồng tiền điện, EVN, 24/11/2017.
- Thu Hiền, Cải tiến dàn quạt tạo oxy để tiết kiệm điện trong nuôi tôm, Tép Bạc, 12/06/2018.
- Áp dụng các giải pháp tiết kiệm điện trong nuôi tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long – Bài cuối, TTXVN, đăng lại trên trang Tiết kiệm năng lượng, 24/08/2017.
- Hương Linh, Kinh nghiệm nuôi tôm tiết kiệm điện hiệu quả, Chương trình VNEEP, 01/03/2022.
