Nội dung bài viết
Động cơ đang chạy thì vỏ ấm hoặc nóng là bình thường: cuộn dây động cơ được thiết kế chịu nhiệt độ cao hơn nhiều so với nhiệt độ tay người chịu được. Điều cần để ý là nóng hơn ngày thường, có mùi khét, hoặc rơ le nhiệt hay nhảy. Mỗi khi nhiệt độ cuộn dây vượt giới hạn của cấp cách điện, tuổi thọ lớp cách điện giảm nhanh và động cơ có thể cháy.
Lưu ý an toàn: kiểm tra bên trong tủ điện, hộp đấu dây phải do người có chuyên môn thực hiện; cắt điện, khóa và treo thẻ trước khi mở nắp.
1. Quá tải
Tải nặng hơn công suất động cơ: bơm chạy sai điểm làm việc, băng tải chở quá, hộp số kẹt. Đo dòng điện từng pha bằng ampe kìm rồi so với dòng định mức trên nhãn động cơ. Dòng vượt nhãn kéo dài là quá tải.
2. Điện áp quá thấp, quá cao hoặc lệch giữa các pha
Điện áp thấp thì động cơ kéo dòng lớn hơn để giữ công suất; điện áp lệch giữa ba pha làm dòng các pha chênh nhau nhiều, cuộn dây pha bị dòng lớn nóng hơn hẳn. Đo điện áp dây L1–L2, L2–L3, L3–L1 khi động cơ đang chạy; chênh lệch dòng giữa các pha lớn cũng là dấu hiệu.
3. Mất một pha
Mất một pha khi đang chạy, động cơ vẫn có thể quay tiếp nhưng hai pha còn lại phải gánh dòng lớn, nóng rất nhanh; khởi động khi mất pha thì động cơ ù, không quay. Nguyên nhân thường là cầu chì đứt một pha, tiếp điểm contactor mòn, đầu cốt lỏng. Rơ le chống mất pha cắt động cơ trước khi cuộn dây bị hỏng.
4. Quạt làm mát và cánh tản nhiệt bị bẩn
Động cơ tự làm mát bằng quạt ở đuôi trục, gió thổi dọc các gân tản nhiệt trên vỏ. Bụi, xơ bông, dầu mỡ bám dày hoặc nắp quạt bị bịt thì nhiệt không thoát ra được. Vệ sinh định kỳ, kiểm tra cánh quạt không vỡ.
5. Khởi động, dừng quá nhiều lần
Mỗi lần khởi động trực tiếp, dòng khởi động gấp nhiều lần dòng định mức trong vài giây, sinh nhiệt lớn. Bơm đóng ngắt liên tục do rơ le áp suất chỉnh sai, hay máy chạy nhấp nhiều, làm động cơ không kịp nguội.
6. Ổ bi hỏng, lệch trục
Ổ bi thiếu mỡ, mòn hoặc trục động cơ lệch với trục tải làm ma sát tăng, tiếng kêu to và rung. Nhiệt lúc này thường tập trung ở hai đầu động cơ chỗ ổ bi.
7. Chạy biến tần ở tốc độ thấp kéo dài
Quạt làm mát gắn trên trục quay chậm theo động cơ, nên chạy lâu ở tần số thấp với tải nặng thì gió làm mát giảm mạnh. Với tải như vậy, cân nhắc động cơ có quạt cưỡng bức riêng hoặc chọn lại tỉ số truyền. Môi trường xung quanh quá nóng, phòng kín không thông gió cũng làm vấn đề nặng thêm.
Kiểm tra theo thứ tự nào
- Đo dòng điện ba pha khi đang chạy: cao đều cả ba pha → nghiêng về quá tải hoặc điện áp thấp; chênh lệch nhiều → điện áp lệch, mất pha, tiếp xúc kém.
- Đo điện áp tại đầu cực động cơ.
- Cắt điện, quay tay trục nghe ổ bi, xem quạt và vỏ.
- Kiểm tra số lần khởi động và tần số chạy nếu có biến tần.
Động cơ đã bị nóng nhiều lần nên đo điện trở cách điện trước khi tiếp tục chạy.
Thiết bị VITCO liên quan
- Rơ le nhiệt Tengen TGR1: bảo vệ quá tải và mất pha cho động cơ 3 pha, dải chỉnh từ 0,16 A, lắp ghép trực tiếp với contactor Tengen TGC1.
- Contactor Tengen TGC1: thay contactor có tiếp điểm mòn, nguyên nhân hay gặp của mất pha và tiếp xúc kém.
- Ampe kìm: đo dòng ba pha khi động cơ đang chạy, bước đầu tiên khi tìm nguyên nhân động cơ nóng.
Cần chọn rơ le nhiệt hoặc contactor theo công suất động cơ, gửi yêu cầu báo giá kèm thông số trên nhãn động cơ.
Nguồn tham khảo
- IEC 60034-1: máy điện quay, thông số định mức và giới hạn độ tăng nhiệt.
- IEC 60085: đánh giá và phân cấp nhiệt của hệ thống cách điện.
- IEC 60947-4-1: contactor và khởi động động cơ, rơ le quá tải nhiệt.
