Nội dung bài viết
Xưởng ở cuối đường dây, điện áp chiều tối tụt xuống 180 V; máy nhập khẩu cần nguồn 110 V; tủ điều khiển cần nguồn 24 V tách khỏi lưới. Ba nhu cầu này đều có thể "dùng cục biến áp", nhưng thực ra cần hai thiết bị khác nhau: ổn áp và biến áp cách ly.
Ổn áp: giữ điện áp ra ổn định
Ổn áp (bộ ổn định điện áp, AVR) nhận điện áp vào dao động trong một dải, ví dụ 150–250 V, và tự điều chỉnh để điện áp ra giữ quanh giá trị định mức (220 V hoặc 380 V).
- Ổn áp kiểu servo (chổi than): động cơ servo kéo chổi than trượt trên cuộn dây biến áp tự ngẫu để đổi số vòng dây. Chính xác, chịu tải tốt, nhưng phản ứng chậm hơn và chổi than cần bảo dưỡng.
- Ổn áp kiểu rơ le hoặc điện tử: đổi nấc bằng rơ le hay linh kiện bán dẫn, nhanh nhưng điện áp ra nhảy theo nấc.
- Ổn áp thường là biến áp tự ngẫu: cuộn vào và cuộn ra nối chung về điện, nên không cách ly tải khỏi lưới.
Dùng khi: điện áp lưới thấp hoặc cao bất thường làm máy lỗi, đèn chập chờn, động cơ yếu; thiết bị nhạy với điện áp như máy CNC, máy y tế, thiết bị điều khiển.
Biến áp cách ly: đổi cấp điện áp và tách mạch
Biến áp cách ly có cuộn sơ cấp và cuộn thứ cấp tách biệt, chỉ liên hệ qua từ trường, không nối chung dây nào.
- Đổi cấp điện áp cố định: 380 V ra 220 V, 220 V ra 110 V, 380/220 V ra 24 V cho mạch điều khiển. Điện áp vào thay đổi bao nhiêu phần trăm thì điện áp ra thay đổi theo đúng tỉ lệ đó, biến áp không ổn định điện áp.
- Tách mạch khỏi lưới: phía thứ cấp không có liên hệ trực tiếp với dây trung tính và đất của lưới, dùng cho nguồn điều khiển, thiết bị thí nghiệm, sửa chữa.
- Biến áp điều khiển trong tủ máy (ra 24 V, 110 V, 220 V) là một dạng biến áp cách ly.
Lưu ý: thứ cấp "cách ly" không có nghĩa là chạm vào an toàn. Chạm cùng lúc hai đầu thứ cấp vẫn bị giật; và một số sơ đồ yêu cầu nối đất một đầu thứ cấp theo thiết kế của máy.
Bảng so sánh nhanh
| Ổn áp | Biến áp cách ly | |
|---|---|---|
| Việc chính | Giữ điện áp ra ổn định | Đổi cấp điện áp, tách mạch |
| Điện áp vào thay đổi | Ra vẫn ổn định | Ra thay đổi theo tỉ lệ |
| Cách ly với lưới | Thường không (tự ngẫu) | Có |
| Dùng cho | Lưới chập chờn, máy nhạy điện áp | Máy khác cấp điện áp, nguồn điều khiển |
Cần cả hai (lưới yếu và máy dùng 110 V) thì lắp ổn áp trước, biến áp sau.
Chọn công suất
- Cộng công suất các thiết bị (kVA, không phải kW). Thiết bị ghi kW thì chia cho cosφ; không biết thì lấy cosφ khoảng 0,8.
- Động cơ có dòng khởi động gấp nhiều lần dòng chạy: ổn áp, biến áp cấp cho động cơ chạy trực tiếp cần dư công suất nhiều hơn tải thuần trở.
- Ổn áp chạy ở điện áp vào thấp thì công suất ra thực tế giảm; xem bảng của hãng.
Chuyển đổi đơn vị xem bài quy đổi nhanh HP, kW, kVA và dòng điện.
Thiết bị VITCO liên quan
- MCB Tengen TGB3: aptomat bảo vệ quá tải, ngắn mạch cho đầu vào ổn áp hoặc biến áp, chọn theo dòng sơ cấp.
- Ổn áp Tengen TND/TNS: ổn áp AC tự động kiểu servo chổi than, cho thiết bị dân dụng và văn phòng.
- Ổn áp Tengen DBW/SBW: ổn áp bù công suất lớn 1 pha và 3 pha cho máy công cụ, thang máy, phòng máy chủ.
- Biến áp điều khiển Tengen TGBK1: nguồn điều khiển, chiếu sáng làm việc và đèn tín hiệu cho máy công cụ.
Cần chọn ổn áp hoặc biến áp cho máy cụ thể, gửi yêu cầu báo giá kèm công suất và điện áp vào, ra.
Nguồn tham khảo
- IEC 61558-1, IEC 61558-2-6: an toàn biến áp, biến áp cách ly an toàn.
- IEC 60204-1: thiết bị điện của máy, nguồn cho mạch điều khiển.
- Catalogue Tengen: ổn áp TND/TNS, DBW/SBW; biến áp điều khiển TGBK1.
