Nội dung bài viết
Hệ số công suất, ký hiệu cosφ (đọc "cốt phi"), là tỷ số giữa công suất tác dụng P (kW, phần sinh ra công có ích) và công suất biểu kiến S (kVA, phần lưới điện phải cung cấp):
cosφ = P / S, giá trị từ 0 đến 1.
Tải thuần trở như bếp điện, bình nóng lạnh có cosφ gần 1. Động cơ, máy biến áp, đèn huỳnh quang dùng chấn lưu từ cần thêm công suất phản kháng để tạo từ trường, nên cosφ nhỏ hơn 1; động cơ chạy non tải có cosφ thấp hơn hẳn khi đầy tải.
Vì sao quan trọng
- Dòng điện lớn hơn: cùng công suất kW, cosφ càng thấp thì dòng càng lớn. Động cơ 7,5 kW 380 V hiệu suất 90% có dòng khoảng 14,9 A khi cosφ 0,85, nhưng khoảng 18,1 A nếu cosφ chỉ 0,7.
- Dây, aptomat, máy biến áp phải chọn lớn hơn, tổn hao trên dây tăng.
- Hóa đơn: khách hàng mua điện có công suất lớn, có hệ số công suất dưới mức quy định của ngành điện, phải trả thêm tiền mua công suất phản kháng.
Cải thiện thế nào
- Lắp tủ tụ bù có bộ điều khiển tự động đóng cắt từng cấp tụ theo tải.
- Chọn động cơ đúng công suất, tránh động cơ quá lớn chạy non tải.
- Biến tần thông dụng có cosφ phía lưới cao hơn động cơ chạy trực tiếp.
Cosφ của động cơ ghi trên nhãn; xem bài đọc nhãn động cơ điện. Thiết bị liên quan: tụ bù, bộ điều khiển tụ bù.
Nguồn tham khảo
- IEC 60050-131: từ vựng kỹ thuật điện, công suất và hệ số công suất.
- Thông tư của Bộ Công Thương quy định về mua bán công suất phản kháng (bản hiện hành).