
Nội dung bài viết
Khi lắp điện mặt trời mái nhà, câu hỏi đầu tiên thường là: dùng biến tần hòa lưới (on-grid) hay biến tần hybrid (hòa lưới có lưu trữ)? Hai loại đều biến điện một chiều (DC) từ tấm pin thành điện xoay chiều (AC) cho tải, nhưng khác nhau ở chỗ có dùng pin lưu trữ và có cấp điện khi mất lưới hay không. Bài viết giải thích nguyên lý, so sánh bằng số liệu datasheet và đưa ra các bước chọn.

Biến tần hòa lưới hoạt động thế nào?
Biến tần hòa lưới đồng bộ điện áp và tần số với lưới điện. Điện mặt trời được ưu tiên cấp cho tải trong nhà; phần thiếu lấy từ lưới, phần thừa có thể phát ngược lên lưới.
- Không dùng pin lưu trữ. Điện chỉ có khi có nắng; buổi tối tải dùng điện lưới.
- Mất lưới thì ngừng phát, kể cả khi trời nắng. Đây là chức năng chống tách đảo (anti-islanding, thử nghiệm theo IEC 62116), bắt buộc để không đẩy điện ra đường dây khi thợ điện lực đang sửa chữa.
- Bám tải (chống phát ngược): khi lắp thêm đồng hồ hoặc cảm biến dòng tại điểm đấu nối, biến tần tự giảm công suất để không phát lên lưới. Trên các sản phẩm, tính năng này thường ghi là “hòa lưới bám tải”; ví dụ Solis 5G tích hợp bộ quản lý công suất phát (Export Power Manager).
Ưu điểm là cấu hình gọn, hiệu suất chuyển đổi cao và không phải đầu tư pin.
Biến tần hybrid khác gì?
Biến tần hybrid kết nối cùng lúc tấm pin, pin lưu trữ, lưới điện và có thêm cổng dự phòng (Back-up, còn gọi là EPS):
- Ban ngày, điện mặt trời cấp cho tải, phần thừa sạc vào pin.
- Buổi tối, pin xả cho tải, giảm lượng điện mua từ lưới.
- Khi mất lưới, biến tần tách khỏi lưới và cấp điện cho các tải nối vào cổng Back-up từ pin và tấm pin.
Cần lưu ý hai điểm:
- Chỉ các tải đấu vào cổng Back-up mới có điện khi mất lưới. Vì vậy thiết kế thường tách một tủ riêng cho tải ưu tiên (đèn, tủ lạnh, wifi, máy bơm…).
- Công suất cổng Back-up có giới hạn. Ví dụ Solis S6-EH1P8K-L-PLUS: cổng Back-up định mức 8 kW, chịu tối đa 2 lần công suất định mức trong 10 giây.
Ngoài hai loại trên còn có biến tần độc lập (off-grid), hoàn toàn không đấu nối lưới, dùng ở nơi không có điện lưới. Bài này tập trung vào hai loại phổ biến trong nhà ở và nhà xưởng có lưới điện.
So sánh bằng số liệu datasheet
Để so sánh công bằng, bảng dưới dùng hai model cùng hãng Solis, cùng công suất 8 kW, một pha 220/230 V: Solis-1P8K-5G (hòa lưới) và S6-EH1P8K-L-PLUS (hybrid). Số liệu lấy theo datasheet của hãng.
| Thông số | Solis-1P8K-5G (hòa lưới) | S6-EH1P8K-L-PLUS (hybrid) |
|---|---|---|
| Công suất AC định mức | 8 kW | 8 kW |
| Dàn pin mặt trời khuyến nghị tối đa | 12 kW | 16 kW |
| Điện áp DC vào tối đa | 600 V | 500 V |
| Dải điện áp MPPT | 90–520 V | 90–435 V |
| Số MPPT / số chuỗi tối đa | 2 / 3 | 2 / 2 |
| Pin lưu trữ | Không | Li-ion hoặc axit-chì, 40–60 V; sạc/xả tối đa 190 A |
| Cổng Back-up khi mất lưới | Không | Có, 8 kW; chuyển mạch < 10 ms |
| Chống tách đảo (IEC 62116) | Có | Có |
| Hiệu suất tối đa | 98,1% | 96,2% |
| Tự tiêu thụ | < 1 W (ban đêm) | < 40 W |
| Cấp bảo vệ vỏ | IP65 | IP66 |
| Khối lượng | 13,3 kg | 23,5 kg |
Từ bảng có thể thấy:
- Biến tần hybrid có thêm mạch sạc/xả pin và cổng Back-up, nên máy lớn hơn và tự tiêu thụ nhiều hơn. Đổi lại, nó có điện dự phòng và lưu được điện mặt trời để dùng buổi tối.
- Biến tần hòa lưới có hiệu suất chuyển đổi DC→AC tối đa cao hơn và cấu hình đơn giản, phù hợp khi mục tiêu chính là giảm tiền điện ban ngày.
- Dải điện áp DC của hai máy khác nhau. Vì vậy cách đấu chuỗi tấm pin phải tính riêng cho từng model, không dùng lại thiết kế chuỗi của máy này cho máy kia.
Các bước chọn
1. Khu vực có hay mất điện không? Nếu cần điện khi mất lưới (camera, máy bơm, tủ lạnh, thiết bị làm việc), chọn hybrid. Biến tần hòa lưới không cấp điện khi mất lưới.
2. Tải dùng chủ yếu lúc nào? Văn phòng, nhà xưởng chạy ban ngày tiêu thụ trực tiếp phần lớn điện mặt trời, nên hòa lưới thường đủ. Nhà ở dùng nhiều buổi tối (điều hòa, bếp điện) hưởng lợi nhiều hơn từ hybrid kèm pin.
3. Có kế hoạch thêm pin sau không? Nếu có, nên chọn hybrid ngay từ đầu. Một số biến tần hybrid (ví dụ dòng Solis S6-EH1P-L-PLUS) còn hỗ trợ ghép với hệ hòa lưới có sẵn để quản lý phát lên lưới và dùng khi mất điện; cần kiểm tra trong tài liệu của hãng.
4. Chọn số pha và công suất. Nguồn 1 pha dùng biến tần 1 pha; nhà xưởng 3 pha dùng biến tần 3 pha. Công suất AC chọn theo tải và giới hạn phát lên lưới. Công suất dàn pin không vượt mức khuyến nghị trong datasheet.
5. Kiểm tra dải điện áp chuỗi. Điện áp hở mạch của chuỗi tấm pin ở nhiệt độ thấp nhất phải nhỏ hơn điện áp DC vào tối đa của biến tần. Điện áp làm việc phải nằm trong dải MPPT. Dòng mỗi chuỗi không vượt dòng vào tối đa của MPPT.
6. Với hybrid, chọn pin tương thích. Pin phải đúng dải điện áp (ví dụ pin điện áp thấp 51,2 V cho biến tần 40–60 V) và giao tiếp BMS được với biến tần (CAN/RS485). Nên chọn pin có trong danh sách tương thích mà hãng biến tần công bố.
Đừng quên thiết bị phía DC
Phía DC của hệ điện mặt trời có điện áp cao và dòng một chiều, khó dập hồ quang hơn điện xoay chiều. Vì vậy phải dùng thiết bị chuyên cho PV, không dùng thiết bị AC thay thế:
- Cầu dao cách ly DC để cô lập chuỗi pin khi bảo trì. Ví dụ Tengen TGHX3S-63P: dòng định mức theo loại sử dụng DC-PV2 là 45 A ở 480 V, 20 A ở 800 V và 12,5 A ở 1000 V. Dòng định mức giảm khi điện áp tăng, nên phải tra đúng cột điện áp của hệ.
- Cầu chì PV (gPV) bảo vệ chuỗi khi ghép nhiều chuỗi song song. Ví dụ Tengen RT18-PV: 10×38 mm, DC 1000 V, dòng 2–20 A, khả năng cắt 20 kA, theo IEC 60269-6.
- Chống sét lan truyền DC loại dành cho PV. Thiết bị chống sét AC 220/380 V không dùng được cho phía DC.
Nhiều biến tần đã tích hợp sẵn cầu dao DC. Solis-1P8K-5G có tùy chọn này; dòng S6-EH1P-L-PLUS tích hợp sẵn. Khi đó chỉ cần bổ sung thiết bị theo thiết kế của tủ DC.
Xem biến tần năng lượng mặt trời, pin lưu trữ lithium và cầu chì PV tại VITCO. Nếu chưa chắc nên chọn loại nào, dùng công cụ tư vấn chọn biến tần solar để lọc theo loại hệ, số pha và công suất.
Bài viết mang tính hướng dẫn chung. Hệ thống điện mặt trời cần được thiết kế chuỗi pin, nối đất và bảo vệ bởi kỹ sư có chuyên môn. Việc đấu nối và phát điện lên lưới phải tuân theo quy định hiện hành và yêu cầu của đơn vị điện lực. Kỹ sư VITCO có thể hỗ trợ chọn biến tần và thiết bị đi kèm qua trang yêu cầu báo giá.
Nguồn tham khảo
- Solis, datasheet Solis-1P(7-8)K-5G (biến tần hòa lưới một pha).
- Solis, datasheet S6-EH1P(3-8)K-L-PLUS / S6-EH1P(9-10)K-L-PLUS(21A) (biến tần hybrid một pha điện áp pin thấp).
- Tengen, catalogue TGHX3S-63P (cầu dao cách ly DC cho PV) và RT18-PV (cầu chì PV).
- IEC 62116: quy trình thử chống tách đảo cho biến tần hòa lưới.
- IEC 60269-6: cầu chì bảo vệ hệ quang điện (gPV).



