
Nội dung bài viết
Sau khi tính được công suất động cơ, người thiết kế băng tải còn phải trả lời câu hỏi thứ hai: băng chạy bao nhiêu mét mỗi phút, và lấy tốc độ đó bằng hộp số tỉ số bao nhiêu? Chọn sai tỉ số truyền thì hoặc băng chạy quá nhanh làm đổ hàng, hoặc phải để biến tần chạy ở tần số thấp suốt ngày làm động cơ nóng. Bài này đi qua từng khâu từ tần số biến tần tới tốc độ băng, kèm 3 ví dụ tính.
Chuỗi tốc độ: biến tần, động cơ, hộp số, tang, băng
Tốc độ băng tải được quyết định bởi 4 khâu nối tiếp nhau:
- Biến tần cấp cho động cơ điện có tần số f (Hz).
- Động cơ quay với tốc độ tỉ lệ với tần số.
- Hộp số giảm tốc (và nhông xích nếu có) chia tốc độ động cơ theo tỉ số truyền i.
- Tang dẫn động đường kính D quay và kéo băng chạy với tốc độ v.

Bước 1: tốc độ động cơ theo tần số
Sổ tay biến tần Megmeet MV820 (mục thông số hiển thị P16.06) đưa công thức tốc độ cơ của động cơ theo tần số đang chạy:
n (vòng/phút) = 60 × f / số cặp cực
Ở lưới điện 50 Hz, tốc độ đồng bộ của các loại động cơ thông dụng:
| Động cơ | Số cặp cực | Tốc độ đồng bộ ở 50 Hz |
|---|---|---|
| 2 cực | 1 | 3.000 vòng/phút |
| 4 cực | 2 | 1.500 vòng/phút |
| 6 cực | 3 | 1.000 vòng/phút |
| 8 cực | 4 | 750 vòng/phút |
Động cơ không đồng bộ luôn quay chậm hơn tốc độ đồng bộ một chút (độ trượt), nên khi tính hãy dùng tốc độ ghi trên nhãn động cơ, ví dụ 1.450 vòng/phút cho động cơ 4 cực. Cách đọc các thông số này: đọc nhãn động cơ điện. Băng tải thường dùng động cơ 4 cực đi với hộp số giảm tốc.
Bước 2: tốc độ tang dẫn động
n tang = n động cơ / i
Trong đó i là tỉ số truyền của hộp số (ghi trên nhãn hộp số, ví dụ 1:30 nghĩa là i = 30). Nếu giữa hộp số và tang còn bộ nhông xích hoặc puly đai, tỉ số tổng bằng tích các tỉ số:
i tổng = i hộp số × (số răng nhông bị dẫn / số răng nhông dẫn)
Bước 3: tốc độ băng
v (m/s) = π × D × n tang / 60
Với D là đường kính tang dẫn động tính bằng mét (đo cả lớp bọc cao su nếu tang có bọc). Đổi sang mét/phút thì nhân 60. Độ dày dây băng và độ trượt của động cơ khi có tải làm tốc độ thực tế lệch một chút so với tính toán, nên sau khi lắp xong nên đo lại tốc độ băng thực tế.
Đảo ngược công thức để chọn tỉ số truyền khi đã biết tốc độ băng cần có:
i = π × D × n động cơ / (60 × v)
Sau đó chọn hộp số có tỉ số gần nhất với kết quả trên catalogue hộp số, rồi tính lại tốc độ băng với tỉ số đã chọn.
Ví dụ 1: chọn tỉ số hộp số cho băng tải 0,5 m/s
Băng tải thùng carton ở ví dụ 1 bài tính công suất: tốc độ cần 0,5 m/s (30 m/phút), tang dẫn động đường kính 200 mm, động cơ 1,5 kW 4 cực, nhãn ghi 1.450 vòng/phút.
- Tốc độ tang cần: n tang = 0,5 × 60 / (π × 0,2) ≈ 47,7 vòng/phút
- Tỉ số truyền cần: i = 1.450 / 47,7 ≈ 30,4 → chọn hộp số i = 30
- Kiểm tra lại: n tang = 1.450 / 30 ≈ 48,3 vòng/phút; v = π × 0,2 × 48,3 / 60 ≈ 0,506 m/s (30,4 m/phút) ở 50 Hz
Sai lệch 1% so với yêu cầu. Phần chênh nhỏ này chỉnh lại bằng biến tần: muốn đúng 0,5 m/s thì chạy khoảng 49,4 Hz.
Ví dụ 2: có thêm bộ nhông xích
Băng tải dùng hộp số i = 20, đầu ra hộp số gắn nhông 15 răng, kéo nhông 25 răng trên trục tang. Tang đường kính 250 mm, động cơ 4 cực 1.450 vòng/phút.
- Tỉ số tổng: i tổng = 20 × 25 / 15 ≈ 33,3
- Tốc độ tang: 1.450 / 33,3 ≈ 43,5 vòng/phút
- Tốc độ băng: v = π × 0,25 × 43,5 / 60 ≈ 0,57 m/s (34,2 m/phút) ở 50 Hz
Bộ nhông xích là cách đơn giản để chỉnh tỉ số khi hộp số có sẵn không đúng ý: đổi nhông vài răng là đổi được tốc độ mà không phải thay hộp số. Lưu ý hiệu suất truyền động của xích phải được tính vào công suất động cơ như ở bài trước.
Biến tần chỉnh tốc độ băng theo tần số
Vì tốc độ động cơ tỉ lệ với tần số, tốc độ băng cũng gần như tỉ lệ thuận với tần số biến tần:
v ở tần số f ≈ v ở 50 Hz × f / 50
Với băng tải ở ví dụ 1 (30,4 m/phút ở 50 Hz), mỗi 1 Hz tương ứng khoảng 0,6 m/phút:
| Tần số biến tần | Tốc độ băng (m/s) | Tốc độ băng (m/phút) |
|---|---|---|
| 50 Hz | 0,506 | 30,4 |
| 40 Hz | 0,405 | 24,3 |
| 30 Hz | 0,304 | 18,2 |
| 20 Hz | 0,202 | 12,1 |
| 10 Hz | 0,101 | 6,1 |
Bảng này gần đúng: khi tải nặng, độ trượt của động cơ làm băng chạy chậm hơn bảng một chút, nhất là ở chế độ V/f. Chế độ điều khiển vector không cảm biến (P02.00 = 0 trên MV820, sau khi tự dò thông số động cơ) giữ tốc độ ổn định hơn khi tải thay đổi.
Ví dụ 3: băng tải cần chỉnh từ 10 đến 30 m/phút
Một dây chuyền đóng gói cần băng chạy chậm 10 m/phút khi chạy thử và căn chỉnh, nhanh nhất 30 m/phút khi sản xuất. Dùng bộ truyền động ở ví dụ 1:
- 30 m/phút: f = 50 × 30 / 30,4 ≈ 49,4 Hz
- 10 m/phút: f = 50 × 10 / 30,4 ≈ 16,5 Hz
Tỉ số i = 30 phù hợp vì tốc độ sản xuất nằm gần 50 Hz. Nếu chọn hộp số i = 15 (tốc độ gấp đôi ở 50 Hz), biến tần sẽ phải chạy quanh 25 Hz suốt ca sản xuất, và động cơ gặp vấn đề làm mát ở phần dưới.
Chạy tần số thấp lâu: động cơ nóng
Động cơ thông dụng có quạt làm mát gắn trên trục, quay chậm thì quạt thổi yếu. Bảng mã lỗi trong sổ tay MV820 nêu rõ trường hợp này:
- Lỗi OL2 (quá tải động cơ): một nguyên nhân là động cơ thông dụng chạy tốc độ thấp trong thời gian dài với tải lớn; hãng khuyến nghị dùng động cơ chuyên dụng khi phải chạy tốc độ thấp lâu.
- Lỗi OH3 (động cơ quá nhiệt): một nguyên nhân là động cơ chạy tần số thấp lâu với tải lớn; hãng khuyến nghị lắp thêm quạt lớn để tản nhiệt cho động cơ.
Cách xử lý các mã lỗi này: mã lỗi biến tần Megmeet MV820 và cách xử lý. Với băng tải, cách phòng tránh rẻ nhất là chọn tỉ số truyền sao cho tốc độ làm việc chính nằm gần 50 Hz, chỉ xuống tần số thấp khi chạy chậm ngắn hạn (căn chỉnh băng, chạy thử). Băng tải phải chạy chậm và đầy tải liên tục thì cân nhắc động cơ có quạt làm mát độc lập.
Chạy trên 50 Hz: hết dự trữ điện áp
Biến tần MV820 cho phép đặt tần số lớn nhất tới 599 Hz, nhưng điều đó không có nghĩa băng tải nên chạy trên 50 Hz. Sổ tay định nghĩa tần số cơ bản là tần số nhỏ nhất mà tại đó biến tần đã xuất điện áp cao nhất; trên tần số này điện áp không tăng thêm được nữa, nên khả năng sinh mô-men của động cơ giảm dần khi tần số tăng. Băng tải là tải mô-men gần như không đổi theo tốc độ, vì vậy:
- Không dùng vùng trên 50 Hz làm tốc độ sản xuất chính. Cần nhanh hơn thì đổi tỉ số truyền.
- Nếu muốn chừa một ít dự phòng trên 50 Hz, phải kiểm tra lại mô-men và tốc độ cho phép của động cơ, hộp số với nhà sản xuất.
Cài giới hạn tần số trên Megmeet MV820
| Thông số | Ý nghĩa | Mặc định | Gợi ý cho băng tải |
|---|---|---|---|
| P02.10 | Tần số ra lớn nhất | 50,00 Hz | Giữ 50 Hz cho động cơ 50 Hz |
| P02.11 | Giới hạn tần số trên | 50,00 Hz | Tần số ứng với tốc độ băng cao nhất cho phép, ví dụ 49,4 Hz ở ví dụ 3 |
| P02.12 | Giới hạn tần số dưới | 0,00 Hz | Tần số ứng với tốc độ chậm nhất cần dùng, ví dụ 16,5 Hz |
| P08.19 | Chế độ khi tần số đặt thấp hơn giới hạn dưới | 0 | 0: chạy ở giới hạn dưới (mặc định) |
Ba điểm cần nhớ theo sổ tay MV820:
- Khi tần số đặt (từ biến trở, bàn phím hay PLC) cao hơn P02.11, biến tần chỉ chạy ở P02.11; thấp hơn P02.12 thì chạy ở P02.12. Đặt P02.11 là cách đơn giản để công nhân vặn biến trở hết cỡ cũng không làm băng chạy quá nhanh.
- Giới hạn trên và dưới không áp dụng cho chạy nhắp (JOG) nhưng có ảnh hưởng tới quá trình tự dò thông số động cơ. Nên tự dò trước, đặt giới hạn sau.
- Thời gian tăng tốc P02.13 và giảm tốc P02.14 tính từ 0 tới tần số lớn nhất P02.10, không phải tới tần số đang chạy. Nếu tăng P02.10 lên 60 Hz mà giữ nguyên P02.13, băng sẽ tăng tốc tới 50 Hz nhanh hơn trước.
Các thông số còn lại cho băng tải (đường cong S, điện trở hãm, chạy nhắp, chống chạy ngược) xem hướng dẫn chọn và cài đặt biến tần cho băng tải.
Tóm tắt các bước
- Xác định tốc độ băng cần cho sản xuất (m/phút hoặc m/s) và đường kính tang dẫn động.
- Tính tỉ số truyền i = π × D × n động cơ / (60 × v), chọn hộp số có tỉ số gần nhất, tính lại tốc độ.
- Kiểm tra tần số ứng với tốc độ chậm nhất và nhanh nhất cần dùng; tốc độ sản xuất chính nên gần 50 Hz.
- Cài P02.11, P02.12 trên biến tần theo hai tần số đó.
- Chọn biến tần theo dòng điện động cơ và chế độ tải nặng, xem cách chọn biến tần theo công suất và loại tải.
VITCO cung cấp động cơ điện, hộp số giảm tốc và biến tần Megmeet cho băng tải. Gửi tốc độ băng cần có, đường kính tang và công suất động cơ kèm yêu cầu báo giá, kỹ sư VITCO sẽ tính tỉ số truyền và đề xuất trọn bộ động cơ, hộp số, biến tần.
Nguồn tham khảo
- Megmeet, MV820 Series AC Drive User Manual V2.0 (08/2026): P02.10–P02.14 và hình 7-6 (trang 227–228), P08.19 (mục 7.9), công thức tốc độ cơ ở P16.06 (trang 287), lỗi OL2 và OH3 trong bảng mã lỗi (trang 315, 317).
- Công thức v = π × D × n / 60 và tỉ số truyền i = n vào / n ra là công thức cơ học cơ bản của truyền động quay.
- Tốc độ động cơ, đường kính tang và tỉ số trong ví dụ chỉ để minh họa; khi thiết kế thật, lấy theo nhãn động cơ, nhãn hộp số và bản vẽ băng tải.



