Nội dung bài viết
Mỗi sợi dây điện chỉ chịu được một dòng điện tối đa nhất định. Khi dòng chạy qua lớn hơn mức đó trong thời gian dài, dây nóng lên, vỏ cách điện lão hóa nhanh, giòn, nứt, và có thể gây chập cháy. Tình trạng này hay gặp ở nhà xưởng, cửa hàng cải tạo nhiều lần: thêm máy lạnh, máy hàn, bếp điện nhưng vẫn dùng đường dây cũ.
Dấu hiệu thường gặp
- Dây, ổ cắm, phích cắm ấm hoặc nóng khi đang dùng điện, nhất là chỗ đầu nối.
- Vỏ dây ngả màu, biến dạng, chảy nhẹ; vỏ ổ cắm, công tắc có vết cháy xém.
- Mùi khét, mùi nhựa nóng gần tủ điện, hộp nối, ổ cắm.
- Aptomat nhảy mỗi khi bật thêm một thiết bị công suất lớn, rồi đóng lại vẫn dùng được một lúc.
- Đèn tối đi, chập chờn khi máy lớn khởi động: dây nhỏ gây sụt áp nhiều.
Một dấu hiệu đơn lẻ chưa chắc là quá tải; dây nóng ở đầu nối nhiều khi do đầu nối lỏng (xem bài siết đầu cốt đúng lực). Nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc thì cần kiểm tra ngay.
Vì sao quá tải nguy hiểm
Nhiệt sinh ra trong dây tỷ lệ với bình phương dòng điện. Dòng tăng gấp đôi thì nhiệt tăng gấp bốn. Vỏ PVC thông dụng được thiết kế cho nhiệt độ ruột dẫn khoảng 70 °C khi làm việc lâu dài; vượt quá mức này thường xuyên, vỏ mất dần tính cách điện. Dây đi trong ống kín, đi chùm nhiều sợi, hoặc đi qua chỗ nóng còn chịu được dòng thấp hơn dây đi thoáng.
Kiểm tra thế nào
- Cộng công suất các thiết bị dùng cùng lúc trên một đường dây. Với điện 1 pha 220 V, dòng điện xấp xỉ bằng công suất (W) chia 220; ví dụ máy lạnh 1,5 HP, bếp từ 2.000 W và bình nóng lạnh 2.500 W dùng cùng lúc có thể lên trên 25 A.
- Đo dòng thực tế bằng ampe kìm kẹp vào một dây pha khi các thiết bị đang chạy (xem cách đo bằng ampe kìm).
- Đối chiếu tiết diện dây (in trên vỏ dây, ví dụ 2,5 mm²) với bảng khả năng chịu dòng của nhà sản xuất dây, theo đúng cách đi dây (đi nổi, trong ống, chôn tường).
- Đối chiếu aptomat: dòng định mức của aptomat phải không lớn hơn khả năng chịu dòng của dây mà nó bảo vệ.
Xử lý đúng cách
- Không thay aptomat lớn hơn để "hết nhảy". Aptomat nhảy là đang bảo vệ dây; tăng dòng aptomat mà giữ dây cũ là bỏ mất lớp bảo vệ đó.
- Chia tải sang nhiều mạch: máy lạnh, bếp, bình nóng lạnh mỗi thiết bị một mạch riêng, mỗi mạch một aptomat phù hợp với dây của mạch.
- Thay dây tiết diện lớn hơn cho mạch tải nặng, kèm aptomat đúng cỡ với dây mới.
- Không dùng ổ cắm kéo dài cho thiết bị công suất lớn, không cắm nối tiếp nhiều ổ.
- Dây đã ngả màu, giòn, nứt vỏ: thay mới, không quấn băng keo.
Việc kiểm tra, thay dây trong tủ điện phải do người có chuyên môn thực hiện, cắt điện và kiểm tra không còn điện trước khi làm.
Thiết bị VITCO liên quan
- MCB Tengen TGB3: aptomat tép bảo vệ quá tải, ngắn mạch cho từng mạch, chọn dòng định mức theo dây của mạch đó.
- RCBO Tengen TGB1NLE: aptomat chống giật kết hợp bảo vệ quá tải, cho mạch bình nóng lạnh, ổ cắm khu ẩm ướt.
- Ampe kìm: đo dòng thực tế của từng mạch khi đang tải mà không cần cắt dây.
Cần tư vấn chia mạch, chọn aptomat theo dây, gửi yêu cầu báo giá để kỹ sư VITCO hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
- IEC 60364-5-52: lựa chọn và lắp đặt hệ thống đi dây, khả năng chịu dòng của dây dẫn.
- IEC 60364-4-43: bảo vệ chống quá dòng.
- Catalogue Tengen MCB TGB3, RCBO TGB1NLE.
