Nội dung bài viết
Lắp mới một máy bơm, chạy thử thấy nước không lên; lắp quạt hút thì gió lại thổi ngược. Nguyên nhân thường gặp: động cơ 3 pha quay ngược chiều vì thứ tự pha cấp vào không đúng. Sửa thì đơn giản, nhưng phải làm đúng chỗ và đúng cách.
Vì sao động cơ 3 pha quay ngược
Chiều quay của động cơ 3 pha phụ thuộc thứ tự pha (L1 – L2 – L3) cấp vào ba đầu dây U, V, W. Đổi chỗ bất kỳ hai pha thì từ trường quay đổi chiều, động cơ quay ngược lại. Lưới điện ở các khu vực, các tủ khác nhau không chắc cùng thứ tự pha, nên động cơ mới lắp quay ngược là chuyện bình thường; cần kiểm tra chiều quay trước khi nối tải.
Động cơ 1 pha có tụ thì khác: đảo chiều bằng cách đổi đầu cuộn khởi động theo sơ đồ nhà sản xuất, không áp dụng cách đổi hai pha.
Cách 1: đổi 2 pha cố định
Dùng khi động cơ chỉ chạy một chiều nhưng đang quay sai:
- Cắt điện, khóa và treo thẻ (LOTO), kiểm tra không còn điện.
- Đổi chỗ hai dây bất kỳ ở hộp đấu dây động cơ hoặc ở đầu ra contactor cấp cho động cơ.
- Chạy thử nhấp (bấm chạy rồi dừng ngay), quan sát chiều quay theo mũi tên trên vỏ máy bơm, quạt.
Nên đổi ở phía động cơ của mạch đó, đừng đổi ở đầu vào tủ: đổi đầu vào làm đảo chiều luôn các động cơ khác dùng chung nguồn, và có thể làm rơ le bảo vệ đảo pha tác động.
Cách 2: mạch 2 contactor thuận – nghịch
Dùng khi máy cần chạy cả hai chiều: cửa cuốn, tời, băng tải lùi, máy khuấy. Hai contactor: contactor thuận cấp đúng thứ tự pha, contactor nghịch cấp với hai pha đổi chỗ.
Bắt buộc có khóa liên động để hai contactor không bao giờ đóng cùng lúc, vì nếu đóng cùng lúc thì ngắn mạch giữa hai pha:
- Liên động điện: tiếp điểm phụ NC của contactor này đấu nối tiếp vào mạch cuộn hút của contactor kia.
- Liên động cơ khí: bộ khóa cơ lắp giữa hai contactor, dùng cho mạch quan trọng, đi kèm liên động điện.
- Dừng trước khi đảo: nhấn Stop, chờ động cơ dừng hẳn rồi mới chạy chiều ngược lại; đảo chiều khi đang quay làm dòng điện và lực cơ khí tăng vọt.
Các loại tiếp điểm NO, NC xem bài tiếp điểm NO, NC và CO.
Cách 3: qua biến tần
Động cơ chạy bằng biến tần thì đổi chiều bằng lệnh của biến tần: cực điều khiển chạy thuận, chạy nghịch hoặc tham số chiều quay, theo hướng dẫn của biến tần. Biến tần còn tự giảm tốc rồi mới đảo, êm hơn mạch contactor.
Lưu ý: đổi chỗ dây nguồn vào biến tần (R, S, T) không làm đổi chiều động cơ. Muốn đổi cố định thì đổi hai dây đầu ra U, V, W khi đã cắt điện và chờ tụ trong biến tần xả hết theo hướng dẫn của hãng.
Lưu ý với bơm, quạt
- Bơm ly tâm quay ngược vẫn có thể ra một ít nước nhưng lưu lượng, cột áp thấp hẳn; dễ bị nhầm là bơm yếu.
- Một số bơm có cánh vặn ren vào trục, quay ngược lâu có thể làm lỏng cánh.
- Quạt hướng trục quay ngược thì đổi chiều gió; quạt ly tâm quay ngược vẫn thổi cùng hướng nhưng lưu lượng giảm và động cơ có thể quá tải.
Thiết bị VITCO liên quan
- Contactor Tengen TGC1: hai contactor cùng cỡ cho mạch thuận – nghịch, tiếp điểm phụ NC dùng làm liên động điện.
- Nút nhấn Shizuma SZB022: nút Thuận, Nghịch, Stop và đèn báo chiều quay phi 22.
- Rơ le chống mất pha, đảo pha: ngăn động cơ chạy khi nguồn bị đảo thứ tự pha.
Cần tư vấn mạch đảo chiều cho máy cụ thể, gửi yêu cầu báo giá kèm công suất động cơ và cách vận hành.
Nguồn tham khảo
- IEC 60034-8: ký hiệu đầu dây và chiều quay của máy điện quay.
- IEC 60947-4-1: contactor và khởi động động cơ, mạch đảo chiều.
- IEC 60204-1: thiết bị điện của máy, yêu cầu về liên động và điều khiển.
