Nội dung bài viết
Thợ đã cắt aptomat, đang sửa động cơ. Một người khác đi ngang, thấy máy dừng, tưởng có sự cố nên đóng aptomat lên. Tình huống này là nguyên nhân của nhiều tai nạn điện và tai nạn máy móc. LOTO (Lockout – Tagout, nghĩa là khóa và treo thẻ) là quy trình bảo đảm nguồn năng lượng đã cắt không thể bị đóng lại cho tới khi người sửa chữa làm xong.
Khóa và thẻ khác nhau thế nào
- Khóa (lockout): khóa vật lý vào tay gạt aptomat, cầu dao cách ly hoặc van. Không có chìa thì không đóng được.
- Thẻ (tagout): thẻ cảnh báo treo tại điểm cắt, ghi rõ ai đang làm việc, làm gì, từ lúc nào. Thẻ chỉ cảnh báo, không ngăn được việc đóng điện, nên thẻ luôn đi cùng khóa khi thiết bị khóa được.
Sáu bước thực hiện
- Chuẩn bị và thông báo: xác định tất cả nguồn cấp cho thiết bị (điện động lực, điện điều khiển, nguồn dự phòng, máy phát, điện mặt trời, khí nén, thủy lực). Báo cho người vận hành và những người liên quan.
- Dừng máy theo trình tự bình thường, bằng nút dừng, không cắt aptomat khi máy đang chạy tải lớn nếu không cần.
- Cách ly nguồn: mở cầu dao cách ly, aptomat cấp cho thiết bị. Với máy có nhiều nguồn, cách ly tất cả.
- Khóa và treo thẻ: mỗi người tham gia sửa chữa gắn khóa riêng của mình vào điểm cách ly, tự giữ chìa. Nhiều người cùng làm thì dùng móc khóa nhóm (hasp) để gắn được nhiều khóa. Treo thẻ ghi tên.
- Xả năng lượng tích trữ: tụ điện trong biến tần, bộ nguồn vẫn giữ điện áp nguy hiểm sau khi cắt điện. Chờ đủ thời gian xả ghi trên nhãn biến tần. Xả áp khí nén, chèn cơ cấu có thể rơi hoặc quay do trọng lực, lò xo.
- Kiểm tra không còn điện: đo bằng thiết bị phù hợp theo nguyên tắc thử – đo – thử lại, và thử nhấn nút chạy để chắc chắn máy không khởi động.
Khi làm xong, chính người đã gắn khóa tự tháo khóa của mình, sau khi kiểm tra không còn người và dụng cụ trong vùng nguy hiểm, rồi mới đóng điện lại.
Dụng cụ cần có
- Ổ khóa an toàn riêng cho LOTO: mỗi khóa một chìa, mỗi người một khóa, không dùng chung với khóa thông thường.
- Phụ kiện khóa cho từng loại thiết bị: khóa tay gạt MCB, khóa MCCB, khóa cầu dao, khóa van.
- Thẻ cảnh báo có chỗ ghi tên, ngày giờ, nội dung công việc.
- Móc khóa nhóm cho việc nhiều người cùng làm.
Khi chọn cầu dao cách ly, MCCB cho tủ mới, nên hỏi luôn phụ kiện khóa tay gạt đi kèm để thuận tiện khi bảo trì.
Những lỗi hay gặp
- Chỉ treo thẻ, không khóa, hoặc nhờ người khác "trông giúp" aptomat.
- Khóa ở nút dừng, công tắc điều khiển thay vì ở điểm cách ly nguồn động lực. Mạch điều khiển có thể bị chập, nối tắt.
- Quên nguồn thứ hai: máy phát qua bộ chuyển nguồn, tụ bù, điện mặt trời, nguồn điều khiển lấy từ tủ khác.
- Một khóa cho cả nhóm: người làm xong trước tháo khóa trong khi người khác vẫn đang làm.
Quy trình LOTO cần được doanh nghiệp ban hành bằng văn bản, huấn luyện cho người lao động và chỉ người có chuyên môn được phân công mới thực hiện cắt điện, khóa, treo thẻ.
Thiết bị VITCO liên quan
- Cầu dao cách ly Tengen: tạo điểm cách ly rõ ràng cho thiết bị và tủ điện, ví dụ TGM3G dạng khối 16–800 A, 3P và 4P.
- MCCB Tengen TGM3: aptomat khối cho tủ tổng và tủ nhánh, dòng lớn tới 630 A.
- MCB Tengen TGB3: aptomat tép cho từng mạch, cách ly từng thiết bị nhỏ khi bảo trì.
Cần chọn thiết bị cách ly và phụ kiện cho tủ điện, gửi yêu cầu báo giá để kỹ sư VITCO hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
- QCVN 01:2020/BCT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn điện (ban hành kèm Thông tư 39/2020/TT-BCT).
- EN 50110-1: vận hành hệ thống điện, năm quy tắc an toàn khi làm việc không có điện.
- OSHA 29 CFR 1910.147: kiểm soát năng lượng nguy hiểm (lockout/tagout).
